Juni 2013

Risicovolle technologie? Voorkom een patstelling

Zal schaliegas in Nederland net zo’n stille dood sterven door gebrek aan draagvlak als CO2-opslag? Bij twee actuele discussies rond technologische risico’s van energie-innovaties tekent zich een vergelijkbaar patroon af als destijds in de verhitte debatten rond de plannen voor CO2-opslag in Barendrecht. Zowel in de discussie rond proefboringen naar schaliegas in Nederland (met risico op aantasting van milieu en landschap) als die rond de winning van aardgas in Groningen (met risico op aardbevingen) staat opnieuw een enthousiaste industrie lijnrecht tegenover bezorgde burgers. Overheid en politiek aarzelen om stelling te nemen. Wat kunnen bestuurders doen?

Twijfels en emoties
Uit Barendrecht weten we dat twijfels en emoties zich niet zomaar laten wegnemen door feiten en cijfers. De vragen en zorgen van burgers, bijvoorbeeld over waardedaling van woningen, worden echter meestal van tevoren niet of nauwelijks betrouwbaar in kaart gebracht. En onderzoek naar de legitimiteit ervan neigt ernaar om moeilijk te becijferen zaken te negeren. Daardoor werd in Barendrecht onvoldoende ruimte geboden aan normatieve en ethische argumenten, bijvoorbeeld de observatie dat de regio met haar zware industrie al veel doet voor de BV Nederland. Uiteindelijk liep de spanning zo hoog op dat minister Verhagen hoogstpersoonlijk de stekker trok uit het demonstratieproject.

Sociale implicaties
Energie-innovaties van de grond krijgen vereist in zowel de inhoudelijke discussie als in het proces van besluitvorming aandacht voor de sociale implicaties. Inhoudelijk betekent dit het actief verkennen en serieus nemen van vragen en zorgen die leven onder de mensen die bij een project betrokken zijn. Dit kan bijvoorbeeld via opinie- of behoeftenonderzoek onder omwonenden. Op procesniveau doen bestuurders er goed aan open en constructief de dialoog aan te gaan met burgers en andere belanghebbenden. De sleutel tot het vermijden van patstellingen en conflicten is het daadwerkelijk bieden van ruimte in de planvorming voor lokale vragen, ideeën en initiatieven en het maken transparante afwegingen tussen lokaal belang aan de ene kant en maatschappelijk nut en noodzaak aan de andere. Verduurzaming van het energiesysteem is immers een gezamenlijke uitdaging.


Foto Gerard Wagemakers

Suzanne Brunsting en Matthijs Uyterlinde onderzoeken bij ECN de maatschappelijke acceptatie van energie-innovaties. Het ECN-rapport What Happened in Barendrecht vindt u hier.