Energie- en Emissiescenarios - Transitiescenarios

Energiescenario's

Ter voorbereiding van het energie- en milieubeleid worden vaak scenario’s opgesteld, die mogelijke ontwikkelingen in de energievoorziening en de daarmee samenhangende milieubelasting over de lange termijn beschrijven. In deze studie wordt een overzicht gegeven van een viertal scenariostudies. Doelstelling is te beoordelen of deze scenario's bruikbaar zijn voor transitiebeleid.

Om deze vraag te beantwoorden wordt ingegaan op de gebruikte methodiek van scenarioanalyses en de wijze waarop veronderstellingen over drijvende krachten in de maatschappij leiden tot conclusies over de inzet van verschillende brandstoffen en de keuze van verschillende technologieën. In het algemeen is men het eens over de belangrijkste drijvende krachten in de scenario’s, maar lopen de meningen uiteen over de samenhang tussen en de relatieve invloed van deze krachten. Bovendien hebben deze drijvende krachten geen eenduidige invloed op de brandstofinzet. Wat betreft de technologiekeuze bieden scenario’s in het algemeen te weinig gedetailleerde informatie om algemene conclusies over technologische transitiepaden te formuleren. De uiteenlopende doelstellingen van de scenariostudies leiden er toe, dat de sterke en zwakke kanten per studie nogal verschillen.

Analytisch proces rond het opstellen van energiescenario’s
Energiescenario’s zijn een veel gebruikt hulpmiddel voor bezinning over de lange termijn tran¬sitie naar een duurzame wereld. Het gaat daarbij om het op een consistente en plausibele wijze in kaart brengen van onzekerheden in het traject naar duurzaamheid. Wat betreft de aanbodkant van energiescenario’s wordt dan vooral een beeld geschetst van de mogelijke of gewenste samenstelling van het pakket aan energiedragers en conversietechnologieën. Het analytisch proces dat tot dergelijke scenario’s leidt omvat echter een veel bredere vraagstelling dan een puur technologische. Veronderstellingen rond het toekomstig verloop van de economische groei vormen de belangrijkste kwantitatieve uitgangspunten voor energiescenario’s, terwijl gevolgen voor de milieubelasting de belangrijkste kwantitatieve resultaten opleveren. Veranderingen in de economie, de energiesector en de milieubelasting komen echter niet in maatschappelijk vacuüm tot stand maar hangen sterk samen met ontwikkelingen van wereldpolitieke en sociaalinstitutionele aard. Naast deze generieke ontwikkelingen in maatschappij en economie worden veranderingen in de energiesector ook specifiek gevoed door de technologische vooruitgang en de stand van zaken wat betreft brandstofvoorraden en energieprijzen. De omschrijving van drijvende krachten die buiten de energievoorziening optreden wordt veelal aangeduid met de term omgevingsscenario. Een evaluatie van energiescenario’s ten behoeve van transitievraagstukken moet zich uiteraard sterk richten op de samenhang van ontwikkelingen in de energievoorziening met allerlei andere maatschappelijke processen. Dit vormt immers een essentieel uitgangspunt in het transitiedenken. Deze maatschappelijke processen worden vooral in de omgevingsscenario’s beschreven. De samenhang tussen omgevingsscenario's, energiescenario's en klimaatscenario's is in onderstaand figuur weergegeven.

Relevantie van energiescenario’s voor transitievraagstukken
De transitie naar een duurzame energievoorziening zal een zeer langdurig proces worden, dat vooral betrekking heeft op veranderingen in de periode na het jaar 2020. Zoals reeds benadrukt, omvatten deze veranderingen niet alleen de technologieën die in de energiesector toegepast worden, maar ook de gedragsmatige en institutionele randvoorwaarden die voor een transitie naar een duurzame energievoorziening noodzakelijk zijn. De term transitiemanagement geeft impliciet duidelijk aan dat het gaat om een bewust streven naar duurzaamheid. Traditioneel werden energiescenario’s vooral gebruikt om vanuit het heden naar de toekomst te redeneren. Bij deze ‘forecasting’ aanpak worden de maatschappelijke randvoorwaarden (normen, waarden, instituties) min of meer als gegeven beschouwd, terwijl het accent sterk op technologische veranderingen ligt. Vanuit een transitieperspectief wordt vooral gezocht naar transitiepaden die tot een gewenste uitkomst kunnen leiden (b.v. een bepaalde concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer) en de maatschappelijke voorwaarden die de toepassing van de daarvoor noodzakelijke technologieën mogelijk moeten maken. Deze aanpak wordt veelal aangeduid als ‘backcasting’. De vraag is dan niet wat er in de toekomst gaat gebeuren als alles min of meer trendmatig blijft verlopen, maar wat we nu zouden moeten doen als we in de toekomst ergens willen uitkomen. Deze evaluatie zal zich dus vooral richten op de vraag of energiescenario’s in dit opzicht relevante informatie bieden.

Ga terug naar Transitiescenario's.