De Afsluitdijk is toe aan een opknapbeurt. Een prima kans om hem geschikt te maken voor meer dan het indammen van overstromingsrisico. Al die golven, stroming, zon en wind lenen zich goed voor energiewinning. Paul Lako van ECN Beleidsstudies ziet een dijk voor zich die over twintig jaar op wel drie of vier verschillende manieren duurzame elektriciteit opwekt. “Het zou toch jammer zijn als we na 75 jaar niet het lef hadden om meer te doen met die Afsluitdijk dan hem een meter te verhogen.”
Nu de zeespiegel stijgt en we steeds vaker te maken krijgen met storm of zware regenval, kan de Afsluitdijk ons alleen nog beschermen als we hem aanpassen aan de nieuwe omstandigheden. Opknappen dus, maar waarom dan niet meteen ‘opwaarderen’? Rijkswaterstaat deed een oproep aan marktpartijen om hun visie te geven op een multifunctionele Afsluitdijk met ruimte voor natuurontwikkeling, recreatie, toerisme en/of energiewinning. Vier van die visies bleken de moeite waard om verder uit te werken. Aan ECN Beleids-
studies werd gevraagd om de claims op het gebied van energiewinning aan een kritisch onderzoek te onderwerpen. Paul Lako spreekt van een sanity check. “Gezien het beschikbare budget konden we niet tot op de komma nauwkeurig bepalen wat de mogelijkheden zijn. Wel konden we een realistische schatting geven van het potentieel en de uitvoerbaarheid van de aangedragen ideeën.”
Zon en wind
Windenergie staat met stip op één als optie voor energiewinning bij de Afsluitdijk. “Je zou zo’n vijftig tot honderdvijftig windmolens kunnen plaatsen; die zijn relatief goedkoop en leveren gezamenlijk tot
450 megawatt aan elektrisch vermogen op; dat is genoeg om aan één procent van de Nederlandse elektriciteitsvraag te voldoen. Nu zijn windturbines een gevoelig onderwerp. Al eerder werden plannen voor een windmolenpark bij Friesland van tafel geveegd. Daarom zie je dat turbines, ondanks hun grote potentie, in alle plannen met de nodige aarzeling en voorzichtigheid naar voren worden geschoven.
“Zonne-energie is met het oog op de publieke opinie een veiliger optie. Maar als we de IJsselmeerkant van de Afsluitdijk van de waterlijn tot het wegdek met zonnecellen zouden bekleden, levert dit net zoveel energie op als één grote windturbine van 3 megawatt. Zonnepanelen zijn daarbij op dit moment nog zo duur, dat diefstal een serieus risico is.”
Getijdenstroom
Een derde energiebron, waar men langs de Afsluitdijk nu al mee experimenteert, is waterkracht. Hierbij wordt een verankerde turbine onder het wateroppervlak aangedreven door stromend water, bijvoorbeeld door de werking van eb en vloed. In het laatste geval is sprake van getijdenenergie. Waterkracht zou op den duur een reële optie kunnen zijn, meent Lako. “De technologie begint beschikbaar te komen. Vooral in Groot-Brittannië zijn ze er druk mee bezig. Voor de kust van Schotland staat een stevige getijdenstroom met een groot potentieel. In de toekomst komen wellicht turbines beschikbaar die op een betrouwbare, continue manier zowel bij eb als bij vloed elektriciteit opwekken, mits er een sterke stroming staat. In de Afsluitdijk zelf ontstaat een dergelijke stroming overigens alleen als er een nieuw uitwateringscomplex wordt gebouwd, wat in sommige plannen inderdaad het geval is. In de omgeving van de Afsluitdijk zijn er trouwens nu al mogelijkheden, bijvoorbeeld in het Marsdiep, tussen Den Helder en Texel.”
Illustratie: SeaGen Tidal Power
Artist Impression van een onderwaterturbine die getijdenenergie opwekt.
Blue energy
De nieuwste vorm van energiewinning die in de plannen voor de Afsluitdijk aan de orde komt, is blue energy, energiewinning uit osmose. Worden zeewater en zoet water via een halfdoorlatend membraan bij elkaar gebracht, dan zal het zoute water naar het zoete stromen en bouwt zich in het compartiment met zoet water een hoge druk op. Die druk kan een turbine aandrijven. “In laboratoriumomstandigheden werkt het”, zegt Lako. “Maar er is nog veel onderzoek en ontwikkeling nodig voordat de technologie toepasbaar is. Noorwegen, waar veel gletsjers in zee uitstromen, loopt hierin voorop. De Afsluitdijk zou op den duur ook een mogelijkheid kunnen bieden. Blue energy is aantrekkelijk vanwege de compactheid van de centrale die daardoor geen aanslag pleegt op het landschap”
Aanhaken in Europa
Voor een ‘energieke’ Afsluitdijk lijkt dus geduld nodig te zijn, en een vooruitziende blik, meent Lako. “Nederland moet niet denken dat het nieuwe technologieën in z’n eentje kan ontwikkelen. Dat hoeft ook niet; het is veel slimmer om samen met andere Europese landen op te trekken. Vroeg of laat werpt dat vruchten af. Het zou verstandig zijn om de randvoorwaarden voor toepassing van nieuwe energie nu wel alvast in de bouwplannen van de dijk op te nemen. Dan blokkeer je in ieder geval niet de mogelijkheid om in een later stadium bijvoorbeeld zonnepanelen in te zetten als ze goedkoper zijn geworden, en/of waterkracht en/of blue energy als hun techniek wat verder ontwikkeld is.”
Masterplan
Is opdrachtgever Rijkswaterstaat blij met de sanity check van ECN? “Zeker”, zegt Lako. “Maar onze beoordeling is wel een confrontatie met de feiten. Het ei van Columbus is er niet. Windenergie ligt politiek gevoelig, maar heeft nu eenmaal veel potentie. Blue energy is onomstreden, maar voorlopig niet beschikbaar. Andere ideeën (bio-energie winnen uit algen of wier, energie opslaan in een ‘valmeer’ dat ontstaat door een dijk naast de Afsluitdijk aan te leggen, red.) hebben we zelfs als ‘weinig relevant’ voor de afzienbare termijn moeten bestempelen.”
Ideaal is volgens Lako een masterplan om in twintig jaar stapsgewijs zo veel mogelijk potentieel rond de Afsluitdijk te realiseren. “Als we drie van de vier energiebronnen benutten, is er een mooie mix. De Afsluitdijk zou dan op termijn in twee tot vier procent van de totale Nederlandse elektriciteitsvraag kunnen voorzien. Het lastigste van dat Masterplan zal zijn om alle belangen van energievoorziening, recreatie, economie, landschap, milieu en natuur, tegen elkaar af te wegen. Pas als dat lukt, ontstaat er voor de Afsluitdijk een wenkend perspectief.”
Tekst: Mariëtte Huisjes
Contact
Paul Lako
ECN Beleidstudies
Tel.: 022 456 4418
E-mail: Paul Lako
Meer informatie
Het volledige rapport van ECN over de (on)mogelijkheden bij de Afsluitdijk kunt u hier inzien of downloaden.
Dit ECN-Nieuwsbrief-artikel mag zonder toestemming worden gebruikt voor publicatie, mits verwezen wordt naar de bron: www.ecn.nl/nl/nieuws/newsletter-nl/
