Vermindering van broeikasgassen- en CO2-uitstoot staat hoog op de politieke agenda. Terecht. Maar over de stikstof- en zwaveloxides en de fijnstofdeeltjes die aantoonbaar de luchtkwaliteit beïnvloeden, hoor je tegenwoordig zelden. En dat is niet terecht.
Gelukkig houdt Koen Smekens van ECN Beleidsstudies een vinger aan de duurzaamheidspols. “Niet elk klimaatplan is per se gunstig voor de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen.”
Onder de uitgebreide paraplu van de Verenigde Naties zit ook denktank EGTEI (Expert Group on Techno-Economic Issues). Daarin zitten deskundigen uit diverse landen die gezamenlijk in kaart brengen wat er technisch allemaal mogelijk is om de uitstoot van milieugevaarlijke stoffen naar de lucht te verminderen. De groep deskundigen onderscheidt in zijn voorstel grofweg drie varianten met een aflopend ambitieniveau:
- Technisch mogelijk, ongeacht de prijs (toepasbaar voor rijke landen);
- Technisch mogelijk en betaalbaar (toepasbaar voormalige Oostbloklanden);
- Huidige situatie (toepasbaar voor alle landen).
Smekens onderstreept dat EGTEI zich niet bezighoudt met beleid maken. “Wij leveren het informatiemateriaal, maken oorzaken en gevolgen inzichtelijk. Op basis hiervan maken politici en ambtenaren hun keuze. Zij zijn de feitelijke beleidsmakers.”
Op dit moment is Smekens voor EGTEI druk met het reviewen van het Gothenburg-protocol. In 1999 zijn door de ondertekenaars afspraken gemaakt over het terugdringen van de verzuring en eutrofiëring van het leefmilieu. “Nu we 10 jaar verder zijn is ons gevraagd de zaak te updaten. De ontwikkelingen van de afgelopen 10 jaar te verwerken tot voorstellen voor nieuwe afspraken over emissiewaarden.”
Dit soort werk vergt een lange adem. De pure werkzaamheden, het vergaren van de informatie, zitten erop. Nu zit hij midden in de fase van het schaven aan de teksten, die medio 2009 naar de UN in Genève moeten ter bespreking. Dit nieuwe Gothenburg Protocol kan eind 2010 gereed zijn en zal gepaard gaan met politieke krachtmetingen, verwacht Smekens. Dan volgt het ratificatieproces. Als de uiteindelijke afspraken in de loop van 2012 van kracht zouden zijn, zal Koen Smekens aangenaam verrast zijn over de voortgang.
Dat er een vertegenwoordiger van Beleidsstudies bij EGTEI zit en niet iemand van Biomassa, Kolen & Milieuonderzoek, kan Smekens gemakkelijk verklaren. “EGTEI houdt zich bezig met technologieën voor uitstootvermindering en de kostenaspecten daarvan, plus de marktomstandigheden waarin deze technieken kunnen worden ontplooid. Die gegevens en analyses vormen de ruggengraat van onze database die ter beschikking staat van deelnemende landen. Zo bezien is het heel logisch dat ECN Beleidsstudies bij EGTEI is betrokken, want wij hebben het overzicht van wat er op de markt is en kan komen, en waarom. En we zijn experts op het gebied van de huidige regelgeving en te verwachten beleid.”
Conflict klimaat en milieu
De database van EGTEI is in principe wereldomvattend. Maar het verrichten van een beleidsanalyse kan ook heel goed op kleine schaal plaatsvinden. Zo is Smekens ook betrokken geweest bij het eerste rapport Beleidsgericht Onderzoeksprogramma Lucht en Kwaliteit (BOLK) dat vorig jaar oktober verscheen. Daarin tonen Nederlandse onderzoekers aan dat door sommige klimaatmaatregelen de uitstoot van luchtverontreinigende stoffen lokaal sterk toenemen.
Met een voorbeeld over het afvangen en opslaan van CO2 (CCS-technologie) maakt Smekens duidelijk hoe vreemd de bal kan buitelen. “Als Nederland de CCS-techniek tot rijpheid brengt, heb je kans dat dat een zuigende werking heeft op energiebedrijven om hier kolencentrales met CO2-afvang te plaatsen. Begrijpelijk, want de ligging aan zee is en blijft onverminderd prettig voor de aanvoer van kolen en koelwater. En de CO2 verdwijnt veilig in de voormalige ondergrondse gasvelden die hier rijkelijk aanwezig zijn. Geweldig, toch? Wordt Nederland een producent van klimaatvriendelijker opgewekte elektriciteit. Maar pas op: Qua klimaatbeleid is er inderdaad geen vuiltje aan de lucht. De rookpluim uit de schoorsteen van al die centrales is weliswaar bijna CO2-vrij, maar kan nog wel extra stikstofoxides en andere ongewenste stoffen bevatten. Dus vóór je het weet maakt een duurzaam klimaatplan de doelen van een bestaand milieuplan moeilijker haalbaar .”
BOLK toont aan dat een integrale beleidsanalyse een uitstekend instrument is voor de ontwikkeling van duurzame energietechnologie. Een goed, helder inzicht in het klimaat- en luchtbeleid is onontbeerlijk. Smekens: “De Nederlandse overheid was heel blij met dit rapport. En ook internationaal is er belangstelling voor deze integrale beleidsanalyse. Zelfs de New York Times heeft erover gepubliceerd.”
Biobrandstoffen
Smekens geeft een voorbeeld van een klimaatplan dat milieugevolgen heeft die niet direct voor de hand liggen. “In diverse landen heeft de overheid een beleid uitgestippeld om fossiele brandstof deels te vervangen door biobrandstoffen. Uit biomassa gemaakte diesel produceert in een automotor CO2 die kort daarvoor nog door bomen en planten uit de lucht is gehaald. Dus is die biodiesel wat CO2 betreft ‘klimaatneutraal’. Geen speld tussen te krijgen. Maar wij kijken naar de uitstoot van allerlei stoffen in de lucht langs het hele traject. Voor het telen van de biomassa gaan boeren mogelijk (kunst)mest gebruiken om de opbrengst te vergroten, met alle mogelijke luchtverontreiniging die daarbij hoort. Daarmee snijdt een overheid misschien in zijn eigen vingers. Ook bestaat nog onzekerheid over de voertuiguitstoot van NOx en fijn stof bij het rijden op biobrandstoffen. Smekens: “Met dergelijke analyses maakt BOLK inzichtelijk wat de brede milieugevolgen zijn van een bepaalde technologische aanpak van het klimaatprobleem. Wat heb je eraan als je je klimaatdoelstelling haalt en tegelijkertijd de toegestane stikstofuitstoot overschrijdt?”
Contact
Koen Smekens
ECN Beleidsstudies
Tel: 022 456 4861
E-mail: Koen Smekens
Info
Klik HIER om het rapport van BOLK in te zien of te downloaden
Dit ECN-Nieuwsbrief-artikel mag zonder toestemming worden gebruikt voor publicatie, mits verwezen wordt naar de bron: www.ecn.nl/nl/nieuws/newsletter-nl/
