Verbeterde methode voor maatschappelijke kosten-batenanalyse van CO2-reductieopties

Hoe kunnen maatschappelijke langetermijneffecten van reductiemaatregelen in het kader van klimaatverandering beter worden meegenomen in het beleids- en besluitvormingsproces? Dat is de centrale vraag van een onderzoek door het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN). De achtergrond van dit onderzoek is dat in Europese beleidsprogramma’s gericht op het terugdringen van broeikasgassen vaak de kosteneffectiviteit (kosten in verhouding tot CO2-reductie) het belangrijkste criterium lijkt te zijn voor het bepalen van de prioritering van reductiemaatregelen.

In het rapport introduceren de onderzoekers een methode waarmee het beter mogelijk wordt de maatschappelijke kosten-batenafwegingen in relatie tot de lange termijn te maken. Onderlinge effecten, bijkomende niet-klimaatgebonden factoren en aannames en ook politiek gevoelige factoren als de verwachte prijsontwikkeling van olie en gas, de impact op luchtvervuiling alsmede de voorzieningszekerheid worden in de methode meegenomen. Om dit laatste mogelijk te maken introduceren de onderzoekers een nieuwe benadering in relatie tot olie en gas. Deze benadering kan in principe ook toegepast worden op de voorzieningszekerheid van kolen en uranium.

Het feit dat langetermijneffecten in het beleidsvormingsproces nauwelijks worden meegenomen is op z’n minst merkwaardig, omdat CO2-reductie, welhaast per definitie, een langetermijnbenadering vraagt. Probleem is echter dat een goede methode ontbreekt om deze kosten-batenafwegingen voor de lange termijn mogelijk en inzichtelijk te maken. Immers: hoe langer de termijn, hoe groter de onzekerheden, bijvoorbeeld vanwege onderlinge beïnvloeding van maatregelen, ontwikkelingen op valuta- en kapitaalmarkten en politieke veranderingen. Bovendien worden er voor kosten-batenafwegingen uiteenlopende, lastig vergelijkbare en (daardoor) deels inconsistente analysemethoden gebruikt. Verder wordt het projecteren van toekomstige kosten en baten en het disconteren naar het heden complexer naarmate de termijn langer wordt.

De ECN-onderzoekers introduceren een deugdelijk kader waarbinnen het maken van deze kosten-batenafwegingen –veel- beter mogelijk is. Dit standaardkader is ontwikkeld op grond van vijf uitgangspunten:

Stel de onderlinge interactie van maatregelen vast en beschouw dié opties die goed met elkaar verenigbaar zijn;

Neem de efficiencyprijzen (marktprijzen na aftrek van indirecte belastingen en bijtelling van subsidies) als vertrekpunt voor de kosten-batenanalyse;

Analyseer expliciet de contextspecifieke geschiktheid van de toegepaste disconteringsvoeten, en pas niet automatisch de disconteringsvoet toe die standaard door overheidsinstanties in kosten-baten analyses van publieke werken worden voorgeschreven en gebruikt;

Maak per optie de onzekerheden kwantitatief zichtbaar rondom de belangrijkste bepalende factoren van de reductiekosten;

Probeer zo goed mogelijk de voornaamste externe kosten en baten kwantitatief te verwerken in de belangrijkste cijfers.

In de studie demonstreren de onderzoekers deze methode aan de hand van een getalsmatige lange-termijn-doorberekening van diverse belangrijke duurzame CO2-reductiemogelijkheden binnen de Europese context. Zo wordt inzichtelijk hoe kosten en baten van isolatie, biobrandstoffen, schoon fossiel (fossiele brandstoffen met CO2-afvang en -opslag) warmtekrachtkoppeling en kernenergie zich onderling tot elkaar verhouden op de lange termijn. Op basis hiervan tonen de onderzoekers onder meer aan dat de kosteneffectiviteit van nieuwe technologieën als biogas en windenergie met de jaren aanzienlijk toeneemt, maar dat dit alleen het geval is wanneer deze technologieën in de beginjaren sterk gestimuleerd worden.

De vergelijking van diverse reductiemaatregelen volgens de nieuwe methode maakt tevens duidelijk dat kernenergie zeer kosteneffectief is en grote voordelen biedt in relatie tot het verminderen van luchtvervuiling en eisen ten aanzien van voorzieningszekerheid. De onderzoekers voegen daaraan echter direct toe dat de wenselijkheid van kernenergie wel moet worden bezien binnen een veel grotere context, omdat in het toegepaste model ethische kwesties niet zijn meegenomen omdat deze niet kwantificeerbaar zijn.

Overigens wijzen de onderzoekers erop dat de uitgevoerde weging relatief beperkt van opzet is, en dat het volledig uitvoeren van een uitgebreide en samenhangende weging al een omvangrijk project op zichzelf zou zijn. Het nu uitgevoerde onderzoek moet dan ook gezien worden als een eerste poging om de integratie te bereiken van de diverse technische een maatschappelijke aspecten van CO2-reductieopties. De hoop is echter dat deze verkenning zal bijdragen aan de toekomstige beleidsvorming in dit kader en van waarde zal zijn in het wetenschappelijke- en besluitvormingsdebat.

Contact:
Jaap Jansen
ECN Beleidsstudies
Tel. 0224 56 44 37
j.jansen@ecn.nl