Ontwerp van KEMA voor Tennet van de toekomstige hoogspanningsmast Wintrack, met verticale configuratie van de hoogspanningslijnen. Volgens de ontwerpers is de storing vanwege het magnetisch veld veel geringer dan bij de huidige, horizontale ophanging van de lijnen.
“Klimaatneutrale stroomopwekking in Europa in 2050 is zowel technisch als economisch haalbaar. Maar om deze te kunnen realiseren moeten de Europese Commissie en nationale overheden een heel grote slag met hun beleid maken”, zegt Remko Ybema, hoofd van de ECN-unit Beleidsstudies.
ECN is één de kennisinstellingen die onder leiding van de European Climate Foundation (ECF) heeft meegewerkt aan een studie naar de mogelijkheden om elektriciteit in Europa in 2050 klimaatneutraal op te wekken, dus zonder CO2-emissies. De resultaten van deze studie staan in het rapport ‘Roadmap 2050, a practical guide to a prosperous low carbon Europe’, dat in april is uitgekomen. De belangrijkste conclusie is, dat een CO2-vrije stroomvoorziening in 2050 haalbaar is en dat die dan niet duurder hoeft te zijn dan conventioneel opgewekte elektriciteit. De rol van de unit Beleidsstudies was een serie aanbevelingen te doen om dit te realiseren en informatie aan te reiken over hoe de kosten van zonne- en windenergie zich de komende jaren zullen ontwikkelen. Ook heeft ECN een second opinion gegeven (zie elders in deze nieuwsbrief) over het toekomstige Europese elektriciteitsnetwerk als onderdeel van de Roadmap 2050.
Ybema: “ECF biedt met de Roadmap 2050 een wenkend perspectief van ‘zo kan het’. Maar de CO2-vrije elektriciteitsopwekking komt niet vanzelf. Alle Europese regeringsleiders zullen dit als een vast omlijnd doel in het vizier moeten hebben en goede voorwaarden moeten scheppen, onder andere omdat er weerstand zal zijn van gevestigde partijen die vrezen dat ze er zakelijk bij inschieten.”
Energie-efficiëntie
ECN heeft negen beleidsaanbevelingen gedaan, onderverdeeld in meer specifieke aanbevelingen. Ybema noemt er enkele en licht ze toe. “Allereerst moet niet alleen de opwekking van elektriciteit energie-efficiënt zijn, maar ook het gebruik ervan. De overheid moet dus strengere normen stellen voor de energie-efficiency van bijvoorbeeld elektrische apparaten en de warmte-isolatie van huizen en gebouwen.
Daarnaast raden we aan nog eens goed naar het Europese handelssysteem voor CO2-emissierechten (ETS) te kijken. Als gevolg van de economische crisis was de CO2-emissieprijs de afgelopen tijd zo laag, dat er voor bedrijven nauwelijks stimulans was om te investeren in het verminderen van de CO2-uitstoot. Wij adviseren het ETS-plafond te verlagen, dat wil zeggen het aantal emissierechten te verminderen dat bedrijven ieder jaar ontvangen. De prijs van de rechten zal daardoor oplopen, waardoor het ETS (elektriciteits)bedrijven weer stimuleert om de CO2-uitstoot te beperken. Nu streeft de Europese Unie naar een CO2-emissiereductie van 20 procent in 2020 ten opzichte van 1990. Wij adviseren een meer uitdagende reductie van 30% in 2020. En geef er dan meteen de percentages voor 2030, 2040 en 2050 bij. Dat schept duidelijkheid voor de lange termijn en biedt bedrijven houvast bij hun investeringsbeslissingen.”
Ook pleiten de onderzoekers ervoor het ETS te verbeteren. Nu fluctueren de prijzen van de emissierechten sterk. Dat belemmert bedrijven om investeringsbeslissingen te nemen. Ybema: “Daarom geven we in overweging een Europese bank voor emissierechten in te stellen, noem het de European Central Carbon Bank (ECCB). Die moet zorgen dat de CO2-prijzen zich binnen een bepaalde bandbreedte bewegen. Bij een overvloed aan rechten koopt de bank bijvoorbeeld rechten in om de prijs omhoog te krijgen en bij schaarste verkoopt de bank rechten om de prijzen omlaag te krijgen. Dat geeft bedrijven meer zekerheid over het rendement van hun investeringen. Geen enkele manager wil het risico lopen dat een investering in CO2-reductie op verlies uitdraait, want dat kan zijn of haar carrière schaden. Met beleidsmaatregelen moet je zien te bereiken, dat investeren aantrekkelijk wordt.”
Mix van instrumenten
Ybema ziet weinig in een norm voor de CO2-uitstoot per kilowattuur van kolencentrales als het bepalende instrument. “Het beste werkt een mix van verschillende beleidsinstrumenten. Met subsidies en fiscale aftrek help je de voorlopers om te investeren. De middengroep wil doorgaans wel meewerken als dat tegen een redelijke prijs kan gebeuren. Hiervoor is het ETS, als het plafond streng genoeg is en in combinatie met de ECCB, een goed en eerlijk systeem dat uitgaat van het principe van de vervuiler betaalt. Bedrijven hebben hierbij een zekere ruimte om hun eigen keuzes te maken en dat komt de effectiviteit van de reductiemaatregelen ten goede. Met alleen normen kan het beleid ook te bureaucratisch worden. Normen heb je alleen nodig voor de achterblijvers. Die maken duidelijk dat er ook bij hen iets moet veranderen.”
De EU beschikt al over het Strategic Energy Technology Plan voor de energietransitie. Dit gaat over het ontwikkelen van nieuwe technologie, zoals zonnecellen en marktintroductie daarvan. Ybema: “Wij adviseren dit plan verder uit te werken en te zorgen dat er voldoende geld is voor de uitvoering ervan. Op dit moment zie je de kosten van zonnecellen al snel dalen, maar de toepassing ervan kan nog niet zonder subsidie.”
Overkoepelend klimaatkader
De overgang naar een klimaatneutrale elektriciteitsvoorziening vraagt naast een technologisch plan ook om een overkoepelende klimaatwet, een Climate and Resource Directive, die richting geeft aan alle wetten en maatregelen die gericht zijn op de energietransitie, zodat ze elkaar niet tegenwerken maar naar één doel toe werken.
Gaat het allemaal lukken? Ybema: “Over 2050 is het gemakkelijker om consensus te bereiken dan over 2020. Op de korte termijn liggen de belangen uiteen. De industriële koepels stellen zich soms terughoudend op, omdat ze ook de belangen van de meest conservatieve bedrijven moeten behartigen. Daarom is het goed dat er daarnaast organisaties zijn als de Groene Zaak die bedrijven vertegenwoordigen die toekomst zien in een duurzame economie en daarin willen investeren.”
Hoe is de ECF bij ECN terechtgekomen? “We hebben de afgelopen jaren veel studie gedaan naar energiebeleid en vooral de naar effecten van allerlei beleidsinstrumenten. Op dit gebied hebben we een goede naam opgebouwd, waardoor we ook steeds meer opdrachten uit het buitenland krijgen, zoals van UNEP, de milieuorganisatie van de Verenigde Naties, en van de Wereldbank .”
Contact
Remko Ybema
ECN Beleidsstudies
Tel.: 022 456 4428
E-mail: Remko Ybema
Info
A zero-carbon European power system in 2050: proposals for a policy package
Dit ECN-Nieuwsbrief-artikel mag zonder toestemming worden gebruikt voor publicatie, mits verwezen wordt naar de bron: www.ecn.nl/nl/nieuws/newsletter-nl/
