Met CO2-afvang en -opslag kunnen we tijd kopen

Stelt u zich eens voor. Een grote oliemaatschappij gaat bij u in de buurt op een kilometer diepte CO2 injecteren. Dan zou u wellicht een paar vragen hebben. Is dat nou nodig? En is het niet gevaarlijk? Een aantal inwoners van Barendrecht heeft die vragen gesteld nadat Shell zijn voornemen aankondigde om CO2 van een raffinaderij in Pernis op te slaan in lege gasvelden onder hun woonplaats. De pers heeft ruim aandacht aan die vragen gegeven en correcte antwoorden daarop zijn belangrijk.

Want waarom is dat allemaal nodig? CO2-afvang, -transport en -opslag (CO2 capture and storage - CCS) is een van de technologieën waarmee de uitstoot van CO2 verminderd kan worden. CO2 van elektriciteitscentrales of de zware industrie wordt afgevangen en getransporteerd naar een geschikt opslagreservoir in de diepe ondergrond, waar het blijvend opgeslagen wordt. Zulke reservoirs kunnen zijn lege olie- of gasvelden, of diepe watervoerende lagen. Deze technologie maakt het mogelijk om fossiele brandstoffen te verstoken en tegelijkertijd CO2uitstoot te verminderen. Dat is nuttig, want een halvering van de broeikasgasuitstoot halverwege deze eeuw is nodig om klimaatverandering binnen de perken te houden. Daarnaast zullen we de komende decennia nog erg afhankelijk zijn van kolen en gas voor onze energievoorziening.
 
Natuurlijk zijn er meer manieren om de CO2-uitstoot terug te dringen. Energiebesparing of een grotere inzet van hernieuwbare bronnen en kernenergie hebben ook dat effect. Toch hebben die technologieën, zoals zonne-energie, windenergie, energie uit biomassa en kernenergie, alle voorlopig nog hun eigen bezwaren. Het is nog onduidelijk welke technologieën uiteindelijk substantieel zullen bijdragen aan een vermindering van de CO2 uitstoot. Daarom moeten ze allemaal gebruikt en verder ontwikkeld worden. Het marktrijp worden van hernieuwbare energietechnologieën gaat helaas heel langzaam. Door ondertussen CO2 van fossiele brandstoffen af te vangen en op te slaan kunnen we kostbare tijd kopen.
 
CO2-afvang, transport en opslag zijn stuk voor stuk bewezen technologieën. Toch moet CCS als geheel nog verder ontwikkeld worden. Het afvangen van CO2 kost extra energie en is nog duur. Verder onderzoek daarvoor is nodig. Ook zijn afvang, transport en opslag tot dusver nog niet op grote schaal  met elkaar gecombineerd. Voor het marktrijp maken is het daarom nodig dat CCS op grote schaal in demonstratieprojecten wordt getest. De G8 heeft zich vorig jaar dan ook uitgesproken om vanaf 2010 wereldwijd twintig CCS demonstratieprojecten op te starten. Ook binnen Europa staan vele plannen voor CCS demonstratieprojecten op stapel. Nederland heeft een heel goede uitgangspositie voor CCS door de hoge dichtheid aan grote CO2-bronnen in de elektriciteitsproductie en energie-intensieve industrie, zoals die voor ijzer en staal, ammonia of waterstof. Daarnaast heeft Nederland een behoorlijke opslagcapaciteit in (bijna) lege olie- en gasvelden. Binnen Nederland zouden de regio Rotterdam en de provincie Groningen voor de hand liggende plaatsen zijn voor demonstratieprojecten en het kabinet heeft zich voor dergelijke operaties uitgesproken.
 
Maar hoe zit het met de risico’s? Die zijn er toch zeker ook? Zoals bij alle industriële activiteiten, kunnen die ook voor CO2-afvang en -opslag nooit helemaal uitgesloten worden. Maar ze zijn goed te beheersen. CO2 is niet giftig, brandbaar of explosief. Het wordt sinds jaar en dag in grote volumes in de bier- en frisdrankindustrie en in brandblussers toegepast. We ademen het ook elke dag in, maar hoge concentraties kunnen verstikkend zijn en moeten vermeden worden. CCS is dan ook een veilige technologie, mits goede veiligheidsprocedures gevolgd worden. Het is van belang dat leidingen en opslagreservoirs tijdens en na de injectie goed gemonitord en geïnspecteerd worden om lekkage uit te sluiten. Even belangrijk is het om van tevoren het reservoir goed te onderzoeken. Vooral oude winningputten zijn daarbij een punt van aandacht. Dat heeft er een aantal jaren geleden toe geleid dat Shell heeft afgezien van CO2-opslag in een leeg gasveld onder De Lier (ZH).  Er kon voor dat veld onvoldoende zekerheid worden gegeven dat er geen lekkage zou ontstaan langs één of enkele van de putten in het gasveld. De gasvelden onder Barendrecht werden wel geschikt bevonden, een conclusie die overigens is bevestigd door TNO. CO2-opslag onder de Noordzee kan ook maar daarvan liggen de kosten hoger. Overigens wordt sinds vorig jaar ook in de buurt van Berlijn onder bewoond gebied CO2 geïnjecteerd. 

Grootschalige demonstratie van CO2-afvang en -opslag is hard nodig en kan op een veilige manier gedaan worden. In een klein en dichtbevolkt land als Nederland is het echter nodig om rekening te houden met de wensen en doelen van alle burgers, bedrijven, overheden en belangenorganisaties. Zeker ook het toepassen van een nieuwe technologie als CCS in de bebouwde omgeving vereist overleg met alle partijen in een vroeg stadium. Daarbij is het belangrijk dat voor iedereen tijdig goede, toegankelijke informatie ter beschikking is, afkomstig van onafhankelijke en deskundige partijen, zoals het kennisinstituut TNO. Het lijkt er op dat in Barendrecht de communicatie niet optimaal is verlopen. Het is tijd voor een hernieuwde start, want zonder maatschappelijk draagvlak komt er geen CCS-demonstratieproject van de grond. Dat kan ons klimaat zich niet veroorloven.
 
Dit is een opinieartikel van ECN-medewerker Heleen Groenenberg, Unit Beleidsstudies.  Mailen met Heleen Groenenberg kan via groenenberg@remove-this-part-ecn.nl .

 

---