Welke bijdrage aan duurzaam opgewekte warmte en koude heeft Nederland nodig om aan de Europese verplichting voor duurzame energie in 2020 te voldoen? Marijke Menkveld en Luuk Beurskens, beiden van ECN Beleidsstudies, komen steeds dichter bij het antwoord op deze vraag. En dat is hoognodig, vindt Menkveld: “In 2008 werd 3,4 procent van de primaire energie duurzaam opgewekt. In 2020 moet dat volgens de overheid 20 procent zijn.”

Recent brachten Menkveld en Beurskens de status en het potentieel van duurzame warmte en koude in Nederland in kaart. Zij deden dat in het kader van een Europees project, RES-H Policy geheten. Dit is een groot project, ondersteund door Intelligent Energy Europe (IEE), dat moet uitmonden in gemeenschappelijke ontwerpcriteria voor Europees beleid voor duurzame warmte en koude. Van het totale energiegebruik in Nederland gaat bijna 40 procent naar warmte (huizen, kantoren en industrie). Het is van de vier porties (Warmte, Grondstoffen, Transportbrandstoffen en Elektriciteit) de grootste. Dan is het zinnig om uit te zoeken of er nog warmte is die op duurzamer wijze kan worden opgewekt.

Renewable Energy Action Plan indienen vóór eind juni 2010

RES-H Policy is opgezet met het oog op de Europese energiedoelstelling om in 2020 tenminste 20 procent van de gebruikte energie uit duurzame bronnen te betrekken, zoals wind, waterkracht, biomassa of zon. Eind 2008 hebben de 27 lidstaten van de EU en het Europese Parlement deze doelstelling vastgelegd. Voor Nederland betekent dit dat in 2020 minstens 14 procent van het energiegebruik uit duurzame bronnen moet komen. “Dit percentage mag je niet direct vergelijken met onze nationale doelstelling: 20% duurzame energie in 2020”, aldus Menkveld. “Het Europese doel wordt anders gemeten en ook anders gemonitord.”

Eigen verdeelsleutel
Om een vinger aan de pols te houden, verwacht Brussel vanaf 2010 van elke lidstaat een zogeheten ‘Renewable Energy Action Plan’. Hieruit moet blijken hoe elk EU-lid zijn doel voor duurzame energie denkt te gaan halen. Dit betekent dat elk land exact uiteen moet zetten hoeveel elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, biobrandstoffen en duurzame warmte en koude er nodig is om tot het verplichte percentage duurzame energie te komen. Menkveld: “Elke lidstaat mag zijn eigen verdeelsleutel bepalen.”
“Tot voor kort was er weinig aandacht voor duurzaam opgewekte warmte en koude, terwijl het behoorlijk kan bijdragen”, vervolgt Menkveld. “Als dit potentieel onbenut blijft, moet Nederland omstreeks 2020 ten minste 35 procent van zijn stroom groen opwekken en circa 14 procent biobrandstoffen gebruiken. Dat is wel erg ambitieus”, aldus de onderzoekster. Duurzame warmte en koude kunnen bij goed beleid maximaal nèt iets meer dan de helft van de Europese 14%-doelstelling voor zijn rekening nemen, zo blijkt uit ruwe ECN-berekeningen. Dan zijn daarnaast nog bijvoorbeeld 20 procent elektriciteit uit hernieuwbare bronnen en 5 procent biobrandstoffen nodig.

Ideeën uitwisselen door samenwerking
Samen met andere Europese instellingen heeft ECN een projectplan ingediend bij het IEE-programma. Het consortium mocht in oktober 2008 beginnen met het project. Naast ECN zijn er nog negen andere kennisinstituten en adviesbedrijven uit Europa bij betrokken. De deelnemende landen zijn Duitsland (coördinator), Oostenrijk, Griekenland, Litouwen, Polen en Groot-Brittannië. Informatie over het project is te vinden op de projectwebsite: www.res-h-policy.eu/
Op dit moment hebben alle partners een inventarisatie gemaakt van het duurzame warmte- en koudepotentieel in hun thuisland. Ook hebben ze de ervaringen met beleid op dit onderwerp opgesomd, denk aan subsidieprogramma’s voor zonneboilers of warmtepompen. Volgens Menkveld is het heel leerzaam om gezamenlijk op te trekken en ervaringen en kennis uit te wisselen. Als we meer duurzame warmte- en koude in Nederland willen realiseren, zal aanvullend beleid nodig zijn. “Dan kan het beleid in andere landen je op een idee brengen”, zegt de onderzoekster. Zo steelt Oostenrijk de show met een succesvolle subsidieregeling voor zonneboilers en een subsidieregeling voor woningrenovatie die de eigenaar alleen krijgt bij toepassing van duurzame warmte.

Totaal geïnstalleerde capaciteit (m²) aan zonnewarmte in Oostenrijk.

Toekomst
Uit de studie van Menkveld en Beurskens blijkt dat Nederland niet altijd even succesvol is geweest met zijn beleid ter stimulering van duurzame warmte en koude. Subsidies voor zonneboilers zijn tot nu toe niet stabiel geweest, aangezien ze vaak maar voor een korte periode werden gelanceerd. De energieprestatienorm (EPC) voor nieuwe woningen leidt nog tot weinig duurzame warmte. Warmte/koude-opslag (WKO) heeft wel een sterke groei doorgemaakt, maar dat is alleen voor grote gebouwen met veel koelvraag een rendabele techniek. En in de beginfase heeft de overheid alleen haalbaarheidsstudies gesubsidieerd.
Op 15 september 2009 heeft ECN de resultaten van genoemd project gedeeld met de industrie, beleidsmakers en belangenorganisaties in de vorm van een workshop. Menkveld: “De opkomst was goed, er is interesse voor dit onderwerp. De weg naar een uitgewerkt pakket met aanvullend beleid voor duurzame warmte en koude waarmee de Europese doelstelling kan worden gerealiseerd is nog lang. Maar de discussie daarover is gestart”, besluit Menkveld.

Tekst: Jorinde Schrijver

Contact
Marijke Menkveld
ECN Beleidsstudies
Tel.: 022 456 4017
E-mail: Marijke Menkveld 

Info
Klik hier om het rapport Duurzame warmte en koude in Nederland in te zien of te downloaden.

Dit ECN-Nieuwsbrief-artikel mag zonder toestemming worden gebruikt voor publicatie, mits verwezen wordt naar de bron: www.ecn.nl/nl/nieuws/newsletter-nl/