Shell wilde bij Barendrecht op een kilometer diepte CO₂ injecteren. Dat plan riep bij veel Barendrechters de nodige weerstand op. Daarnaast waren er ook enkele concrete vragen. Zoals: is ondergrondse CO₂-opslag nou nodig? Is dat gevaarlijk? Heleen Groenenberg van ECN-Beleidsstudies heeft een studie gemaakt van alles wat met ondergrondse opslag van CO₂ te maken heeft.

CO₂-afvang, -transport en -opslag (CO₂ capture and storage - CCS) is een technologie om de uitstoot van CO₂ te verminderen bij grote bronnen. Denk aan elektriciteitscentrales of zware industrie zoals de Corus-Hoogovens en staalfabrieken. De CO₂ wordt afgevangen en getransporteerd naar een geschikt opslagreservoir in de diepe ondergrond, waar het blijvend opgeslagen wordt. Zulke reservoirs zijn bijvoorbeeld lege olie- of gasvelden, of diepe watervoerende lagen. Een halvering van de broeikasgasuitstoot halverwege deze eeuw is nodig om klimaatverandering binnen de perken te houden. Want de komende decennia zullen we nog erg afhankelijk zijn van kolen en gas voor onze energievoorziening.
Natuurlijk zijn er meer manieren om de CO₂-uitstoot terug te dringen. Energiebesparing en een grote inzet van duurzame bronnen en kernenergie hebben ook dat effect. Toch hebben die technologieën voorlopig nog elk hun eigen bezwaren. Het is nog onduidelijk welke technologieën uiteindelijk substantieel zullen bijdragen aan een vermindering van de CO₂-uitstoot. Daarom moeten we ze allemaal gebruiken én verder ontwikkelen. Het marktrijp worden van hernieuwbare energietechnologieën gaat helaas langzaam, zoveel is zeker. Door ondertussen CO₂ van fossiele brandstoffen af te vangen en op te slaan kopen we kostbare tijd.

Vanaf volgend jaar 20 demonstratieprojecten
Het afvangen, transporteren en opslaan van CO₂ zijn stuk voor stuk bewezen technologieën, zij het op bescheiden schaal. Toch moet CCS als geheel verder ontwikkeld worden want afvang, transport en opslag zijn tot dusver nog niet op grote schaal gecombineerd. Voor het marktrijp maken is het daarom nodig dat CCS op grote schaal wordt getest. De G8 heeft zich vorig jaar dan ook uitgesproken om vanaf 2010 wereldwijd twintig CCS-demonstratieprojecten op te starten. Ook binnen Europa staan veel plannen voor dergelijke demonstratieprojecten op stapel. Nederland heeft een heel goede uitgangspositie voor CCS door de hoge dichtheid aan grote CO₂-bronnen in de elektriciteitsproductie en energie-intensieve industrie, zoals die voor ijzer en staal, ammonia of waterstof. Daarnaast heeft Nederland een behoorlijke opslagcapaciteit in de vorm van (bijna) lege olie- en gasvelden. De regio Rotterdam en de provincie Groningen zijn voor de hand liggende plaatsen voor demonstratieprojecten en het huidige kabinet heeft zich voor dergelijke operaties uitgesproken.
Maar hoe zit het met de risico’s? Ja, die zijn er, zoals alle industriële activiteiten risico’s hebben. Maar ze zijn goed te beheersen. CO₂ oftwel koolzuur is niet giftig, brandbaar of explosief. Het wordt sinds jaar en dag in grote volumes in de bier- en frisdrankindustrie en in brandblussers toegepast. We ademen het ook elke dag in (en uit), maar hoge concentraties kunnen verstikkend zijn en moeten vermeden worden. CCS is dan ook een veilige technologie, mits de veiligheidsprocedures goed worden gevolgd. Het is van belang dat leidingen en opslagreservoirs tijdens en na de injectie goed gemonitord en geïnspecteerd worden om lekkage uit te sluiten.

Veiligheid voor alles 
Minstens zo belangrijk is het om vooraf een beoogd reservoir goed te onderzoeken. Vooral oude winningputten moeten daarbij zorgvuldig bekeken worden. Onderzoek vooraf heeft er een aantal jaren geleden toe geleid dat Shell afzag van CO₂-opslag in een leeg gasveld onder De Lier (ZH). Er kon voor dat veld onvoldoende zekerheid worden gegeven dat er geen lekkage zou ontstaan langs één of enkele oorspronkelijke winningputten.
De gasvelden onder Barendrecht werden door Shell wel geschikt en veilig bevonden, een conclusie die overigens is bevestigd door TNO. CO₂-opslag in velden onder de Noordzee kan ook maar daarvan liggen de kosten hoger. Overigens wordt sinds vorig jaar ook in de buurt van Berlijn onder bewoond gebied CO₂geïnjecteerd.
Het starten van grootschalige demonstratieprojecten van CO₂-afvang en -opslag is hard nodig en kan op een veilige manier plaatsvinden. In het dichtbevolkte Nederland is het echter nodig om rekening te houden met de wensen en doelen van alle burgers, bedrijven, overheden en belangenorganisaties. Zeker het toepassen van een geheel nieuwe technologie als CCS in een bebouwde omgeving vereist veel vooroverleg en een goede voorlichting van de bevolking. Het lijkt erop dat in Barendrecht de communicatie is misgegaan. Het is tijd voor een hernieuwde start, want zonder maatschappelijk draagvlak komt er geen enkel CCS-demonstratieproject van de grond. Dat kan ons klimaat zich niet veroorloven.

Contact
Heleen Groenenberg
ECN Beleidsstudies
Tel.: 022 456 4516
E-mail: Heleen Groenenberg 
 
Info
Klik hier om de Europese richtlijn (Engelstalig) voor veilige opslag van CO₂ in te zien. Deze richtlijn is aangenomen door het Europees parlement maar nog niet door de Europese raad.

Dit ECN-Nieuwsbrief-artikel mag zonder toestemming worden gebruikt voor publicatie, mits verwezen wordt naar de bron: www.ecn.nl/nl/nieuws/newsletter-nl/