Op weg naar de Duurzame Energievoorziening: Niet alleen technologische, maar ook beleidsinnovatie noodzakelijk

Het transitiebeleid is er in geslaagd veel draagvlak te creëren bij bedrijfsleven, in onderzoek en in het maatschappelijk middenveld, maar dit is ten koste gegaan van heldere keuzes in de zin van concrete projecten, nieuwe beleidsinstrumenten en noodzakelijke financiële middelen. Om die keuzes snel te maken is meer daadkracht bij de overheid noodzakelijk.

Dat is de conclusie van prof.dr. J.J.C. Bruggink in zijn oratie van 21 november aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waar hij is benoemd tot bijzonder hoogleraar Energietransities en Duurzame Ontwikkeling aan de Faculteit der Aard- en Levenswetenschappen. De benoeming komt voort uit een samenwerkingsverband van de Vrije Universiteit met het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN), waar Bruggink werkzaam is en jarenlang leiding gaf aan de unit Beleidsstudies.

Jos Bruggink: bijzonder hoogleraar Energietransities en Duurzame Ontwikkeling

Duurzame energievoorziening te weinig aandacht
"Het streven naar een duurzame energievoorziening heeft geen rol gespeeld in de verkiezingsstrijd. Energie en milieu staan niet op de lijst van breekpunten voor kabinetsformaties. Dat betreur ik omdat juist nu duidelijk behoefte is aan regie en aan een krachtdadige samenhangende koers in het energiebeleid." aldus Bruggink.

De actualiteit van zijn analyse bleek uit de tussenrapportage van de Taskforce Energietransitie van vrijdag 15 december. "Het is duidelijk dat de Taskforce goed werk heeft gedaan als het gaat om de bewustwording in Nederland van de problematiek. Alleen maakt de Taskforce de broodnodige keuzes ook niet en schuift deze weer door naar een nieuw op te richten onafhankelijk regieorgaan." zegt Bruggink als eerste reactie op de tussenrapportage.

Bruggink ziet echter weinig in een onafhankelijk regieorgaan. "Juist voor een duurzame energievoorziening is dat een slecht recept, omdat een lange termijn energietransitie hoge eisen stelt aan de samenhang tussen technologische innovaties en maatschappelijke veranderingen. Zonder betrokken burgers die hun belangen behartigd weten is de duurzame energietransitie niet haalbaar. Daar moet de politiek voor zorgen. Zonder beleidsinnovatie kan het bedrijfsleven de weg naar een duurzame energievoorziening niet met vertrouwen inslaan. Daar moet de overheid voor zorgen."

Nieuwe instrumenten noodzakelijk
Hoe moet het volgens Bruggink dan wel? "Met de Taskforce ben ik van mening dat er op het gebied van mobiliteit en schone brandstoffen, van gebouwde omgeving en besparingen nog veel te halen valt. Om dat te realiseren zijn er omslagen nodig die veel verder gaan dan door de Taskforce wordt aangegeven. Juist dan is de volledige inzet van alle betrokken partijen nodig en dat bereik je niet met een onafhankelijk regieorgaan.

Zo zouden de grondslagen van de fiscale wetgeving aan de orde moeten worden gesteld. We moeten dan misschien een vlakkere inkomstenbelasting met een progressieve milieubelasting combineren. Het kan zelfs betekenen, dat de besluitvorming over overheidsinkomsten en -uitgaven in de sfeer van mobiliteit en transport sterker gedecentraliseerd worden, zodat politiek en overheid op lokaal niveau burgers kunnen confronteren met werkelijke keuzes wat betreft autobezit, infrastructuur en brandstofgebruik. Er zijn dan wijzigingen nodig in het fiscale regime voor schone brandstofprijzen, b.v. door een CO2-heffing in te voeren die varieert met de wereldolieprijs en aldus een bodemprijs voor schone brandstoffen kan garanderen. En wil de overheid veelbelovende transitie-experimenten op gang brengen, dan moet zij het mandaat van de politiek krijgen om als duurzame projectontwikkelaar en verschaffer van durfkapitaal op te treden, om in kleine kring met vernieuwingsgezinde leasemaatschappijen en kapitaalkrachtige woningcorporaties te onderhandelen."

Politici en burgers betrekken
"Het is absoluut noodzakelijk een essentiële versnelling aan te brengen in de besluitvorming om op korte termijn zowel de CO2-uitstoot als de prijsstijging van elektriciteit te beperken. Die besluitvorming heeft sterk te maken met grenzen tussen verantwoordelijkheden van bedrijfsleven en overheid. Daarbij moeten politici en burgers sterk betrokken worden i.p.v. juist op afstand gezet. Bovendien heeft de grootste onzekerheid van het bedrijfsleven met betrekking tot deze lange termijn investeringen te maken met de reguleringsrisico’s van het klimaatbeleid: moeten investeerders nu wel of niet rekening houden met een CO2-prijs op de lange termijn. Juist politici én overheid moeten nadenken of en hoe deze risico’s gedekt gaan worden uit publieke middelen.” Aldus Bruggink.