Speciaal voor de lustrumserie ‘ECN en samenwerking’ vertellen Ybema en Joop Oude Lohuis, sectordirecteur PBL, over de in hun ogen succesvolle samenwerking tussen PBL en ECN, met als bijzonder ‘wapenfeit’ de ‘Referentieraming Energie en Emissies 2010-2020’, een gezamenlijk rapport over de ontwikkelingen in de Nederlandse energiehuishouding dat vlak voor Koninginnedag van dit jaar werd gepubliceerd.
Illuster viertal
Dit project was bepaald niet de eerste keer dat beide onderzoeksbureaus de krachten bundelden. De ervaring van Ybema gaat meer dan 20 jaar terug, toen hij voor zijn scriptie (Milieuhygiëne) onderzoek deed naar de kosten en baten van klimaatbeleid. Toen al kwam hij uit bij een kwartet bestaande uit mensen van de voorloper van PBL en van ECN: Jan Rotmans en Rob Swart (RIVM) en Tom Kram en Peter Okken (ECN). Ybema: “Het onderwerp was toen behoorlijk nieuw. Ik heb het viertal toen geïnterviewd en kwam er snel achter dat ze elkaar goed op de hoogte hielden van wat ze deden. Ze hebben alle vier uiteindelijk ook mondiaal een vooraanstaande rol gespeeld.”
Ontstaan samenwerking
Door de jaren heen is de samenwerking niet meer verdwenen. Integendeel, naarmate de onderwerpen klimaat en energie aan belang wonnen, werden de handen steeds vaker ineen geslagen.”Toen ik begin jaren negentig bij ECN kwam werken, werden er regelmatig samen scenario’s gemaakt”, aldus Ybema.
Oude Lohuis: “De aanvliegroute van RIVM hield destijds in: de grote milieuproblemen zoals verzuring, vermesting, opraken grondstoffen en natuurlijk klimaatverandering. Bij veel van deze (mondiale) problematiek speelt de energievoorziening een cruciale rol. Daar ontmoeten we elkaar.” Bij gelegenheid vormden ECN en PBL een onderzoekstrio met het Centraal Planbureau (CPB). Ybema: “Maar die hebben door wisselend beleid het onderwerp zo nu en dan verlaten, om het vervolgens weer op te pakken.”
“Eind jaren negentig, in de aanloop naar de eerste echte nationale klimaatnota’s, is de samenwerking steeds hechter geworden”, stelt Oude Lohuis. “Met gezamenlijke referentieramingen en optiedocumenten is een solide basis neergelegd voor prognoses en verkenningen van nieuwe beleidsopties in het klimaatbeleid.”
Gedeelde ‘track record’
Het was geen toeval dat het kabinet Balkenende IV voor een doorrekening van zijn klimaatbeleidspakket ‘Schoon en Zuinig’ bij PBL en ECN terechtkwam. Er lag op dat moment al een gezamenlijk optiedocument ‘Energie en Emissies 2010/2020’ (gepubliceerd in maart 2006) met daarin een actueel pallet van maatregelen die nodig zijn om te komen tot een forse vermindering van emissies. Ybema: "Het was tamelijk logisch dat minister Jacqueline Cramer (Milieu) uitkwam bij PBL en ECN.”
Het komt volgens Ybema goed uit dat beide onderzoeksinstituten een goede ‘departementenbalans’ representeren. “Wij werken vaker voor Economische Zaken, terwijl PBL vaker voor VROM analyses doet. Die ministeries hebben een wat verschillende insteek en dan blijkt het altijd nuttig dat er over de cijfers en analyses van ECN en PBL geen gedoe is.”
Onbarmhartige conclusies
Toen Verkenning Schoon en Zuinig in april 2009 door de onderzoeksbureaus publiekelijk werd gemaakt, deed het behoorlijk wat stof opwaaien. Er werd namelijk stellig geconcludeerd dat de milieudoelen onhaalbaar waren, tenzij er stringentere energie- en klimaatmaatregelen werden genomen. Die boodschap is toen wel aangekomen. Desalniettemin leek het effect van korte duur. Waar in 2008 niemand openlijk twijfels leek te mogen uiten bij de klimaatdoelen omdat de ministers druk waren met de vormgeving ervan, leek niemand erg verbaasd toen in 2009 het gezamenlijk geloof in de ambitieuze klimaatdoelen, vooral het streven om in 2020 ten minste 20 procent duurzame energie op te wekken, massaal werd opgeheven.
Cultuurverschillen
Volgens Ybema werken PBL en ECN soepel samen omdat ze respect hebben voor elkaars werk en rol. “Het is plezierig dat de hoofdtaken goeddeels vastliggen. Maar natuurlijk verlopen er ook wel eens projecten minder soepel en moet een en ander worden uitgesproken. Dat komt vooral voor bij onderwerpen waar de rolverdeling niet vanzelfsprekend is, of waar karakters botsen. Maar over het algemeen gaat het goed.” Oude Lohuis: “We vinden oplossingen als dat nodig is, gunnen elkaar onze rol en kijken allebei kritisch naar de rol die de rijksoverheid in veranderingsprocessen kan spelen.”
Of er sprake is van opvallende cultuurverschillen? Ybema: “In het verleden zou ik hebben gezegd dat wij iets meer aandacht hebben voor de bedrijfseconomische kant van energie- en klimaatvraagstukken, waar PBL’ers toen iets meer de milieukant vertegenwoordigden. Maar dat onderscheid bestaat nu nauwelijks meer.” Volgens Oude Lohuis is ECN door de jaren heen ook meer milieugericht geworden. Wat wel een stempel zet is dat PBL een rijksoverheidsdienst is. Ybema: “Zij zijn veel nauwer betrokken bij zaken als voorberaad voor de ministerraad en ander voorkookwerk op de departementen. Hierdoor hebben zij een directere band met de politiek. Maar nee, het is geen ander menstype dat daar rondloopt.”
Toekomst
Misschien is de samenwerking ook zo soepel omdat er erg veel werk is. “Je bent blij dat het werk gedeeld kan worden. Nu ben ik wel eens bang dat het de andere kant op gaat. Ik ben er in basis van overtuigd dat het werk op den duur gaat toenemen op deze dossiers, maar de korte termijncyclus binnen Nederland stemt niet optimistisch. Ik vrees dat door de bezuinigingen er minder ruimte is voor beleidsonderzoek”,aldus Ybema. Oude Lohuis deelt de visie op ‘de donkere wolken’ en voegt daaraan toe: “Bezuinigingen en minder geld betekenen ook de noodzaak om efficiënt om te gaan met beperkte middelen en mensen. Misschien hebben we elkaar daardoor extra hard nodig.”
Tekst: Jorinde Schrijver
Dit ECN-Nieuwsbrief-artikel mag zonder toestemming worden gebruikt voor publicatie, mits verwezen wordt naar de bron: www.ecn.nl/nl/nieuws/newsletter-nl/
Rome, 7-8 October 2013
>>Renewable energy is facing a new era, both globally and in the European context. Whilst...
>>ECN presents its attractive, innovative technologies and services to the...
>>
