"Het inhoudelijke programma opzetten is eigenlijk het gemakkelijkste deel, de overige zaken in orde krijgen, dat is de grootste opgave. Denk aan de financiële randvoorwaarden en de samenwerkingsovereenkomsten, daar zou ik nu veel eerder aan beginnen", aldus Wim Sinke. Speciaal voor de lustrumserie ‘ECN en samenwerking’ vertelt Sinke over zijn ervaringen tijdens het voorbereiden en starten van een van ECN’s meest prestigieuze programma-initiatieven: Advanced Dutch Energy Materials Innovation Lab, kortweg ADEM. 

Samen met Kenneth Heijns (secretaris)van de TU Delft bestiert Sinke (wetenschappelijk directeur) sinds 2009 het ADEM-programmabureau. Hierin bundelen het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) en de drie samenwerkende Technische Universiteiten (TU Delft, TU Eindhoven en Universiteit Twente) de krachten om de ontwikkeling en toepassing van energietechnologie in Nederland een flinke duw te geven. Dit kan volgens de deelnemers het best door tegelijkertijd te investeren in toptalent (promovendi) en in nieuwe onderzoeksapparatuur.

Aanloop
Sinke: "In 2007 ontstaat het plan voor ADEM vanuit de constatering dat er in Nederland wel middelen zijn voor energieonderzoek, maar nauwelijks voor de infrastructuur (denk vooral aan apparaten, red.). Hierdoor heeft Nederland weliswaar goede onderzoekers, maar zij dreigen in een verouderde omgeving te moeten werken. Dit is behoorlijk gevaarlijk, wetende dat in landen als België, Frankrijk en Duitsland wel fors wordt geïnvesteerd in kennisinfrastructuur."
Dus besluiten ECN en de drie TU’s - samen goed voor het leeuwendeel van het Nederlandse energieonderzoek - een plan op te stellen met daarin de belangrijkste ingrediënten om op een hoog niveau mee te kunnen blijven doen in de internationale arena voor energieonderzoek. Sinke: "Hierop hebben we een doortimmerd voorstel van 58 miljoen euro gemaakt en dat voorgelegd aan het Ministerie van Economische Zaken (EZ).’

Financiering
Hoewel het plan enthousiast wordt ontvangen, blijkt al snel dat er voor een programma van die omvang niet zo snel budget beschikbaar is. Sinke: "Als van tevoren niet duidelijk is op welke middelen je aanspraak wilt maken, dan confronteer je de ministeries natuurlijk met een probleem." Hoewel alle partijen doordrongen zijn van de noodzaak van ADEM, duurt het daarom erg lang voordat er geld wordt ‘gevonden’.
De financiering vam ADEM wordt in twee delen gesplitst: de ene helft wordt ingediend in het kader van FES (Fonds Economische Structuurversterking; gefinancierd uit de aardgasbaten), de andere helft bij de Innovatie Agenda Energie (feitelijk een ander deel van FES). Uiteindelijk is alleen het tweede deel succesvol, zodat ADEM gehalveerd moet worden.
Toch is de voldoening begin 2009 groot als in een persbericht wordt aangekondigd dat het kabinet ADEM steunt met circa 15 miljoen euro voor promovendi (circa 40 aio’s) en 15 miljoen voor nieuwe apparaten. Alle deelnemers staan te trappelen om met ADEM - ‘de krachtige aanjager voor de ontwikkeling van nieuwe energietechnologie’- te starten.

Bedrijfsleven
Het Ministerie van EZ stelt bij de toekenning van geld als eis dat minstens 10% (€ 3 mln) van het programma door bedrijven zal worden gefinancierd. De ADEM-partners gaan daarop aan de slag om private bijdragen voor de verschillende programmaonderdelen te vinden. Ze zijn daarin heel succesvol, want in oktober kan het ADEM-consortium toegezegde en voorziene bijdragen ter grootte van ongeveer het dubbele laten zien.
Helaas wordt een deel van de bijdragen nog onvoldoende ‘hard’ bevonden en daarom wordt eind 2009 nog maar de helft van het toegezegde budget beschikbaar gemaakt. De tweede helft wordt pas vrijgegeven als voldoende toezeggingen juridisch zijn hardgemaakt. "Dat maakt het aangaan van verplichtingen in de vorm van investeringen  en aio-aanstellingen natuurlijk lastig", zegt Sinke.
Maar de wetenschappelijk directeur heeft vaker met dit bijltje gehakt, en laat zich niet makkelijk uit het veld slaan. "Het zit niet in mijn karakter om ergens snel gefrustreerd over te raken. Bovendien willen ook wij heel graag dat het bedrijfsleven actief meedoet. Op dit moment werken wij daarom keihard aan het wegwerken van deze barrière."

Van start
Ondanks de nog resterende onzekerheid hebben de ADEM-partners de eerste stappen in het programma gezet. Er worden aio’s aangesteld en grote investeringen worden voorbereid. Sinke: "Wij kunnen en willen niet wachten, want behalve kwaliteit telt ook snelheid in het hedendaagse, hoogst competitieve onderzoek. Gelukkig zijn de partners pragmatisch en hebben zij het volste vertrouwen in de goede afloop."
"In ronkend proza een coherent en inhoudelijk goed programma opstellen, is relatief eenvoudig. Het programma in de juiste vorm gieten die past bij de financiering en alle formele regels die daaraan verbonden zijn, dat hebben we een beetje onderschat," concludeert Sinke. "Maar het gaat lukken, daar ben ik van overtuigd, ook al duurt het langer dan mij lief is."

Tekst: Jorinde Schrijver

Info
Artikel in ECN Nieuwsbrief over ADEM

Dit ECN-Nieuwsbrief-artikel mag zonder toestemming worden gebruikt voor publicatie, mits verwezen wordt naar de bron: www.ecn.nl/nl/nieuws/newsletter-nl/