Europese elektriciteitsmarkt utopie?

Titel	:	Europese elektriciteitsmarkt utopie?
Publicatie datum:	:	27 oktober 2003
Trefwoorden:	:	elektriciteit, stroom, Europa, emissiehandel, symposium, AER, CPB
Zie ook:	:	http://www.electricitymarkets.info

Een geïntegreerde Europese elektriciteitsmarkt zal op z’n vroegst rond 2010 bestaan. Het is echter de vraag of het ooit zover komt, gezien diverse obstakels. Dit meldden deskundigen onlangs op een symposium over de liberalisering van de elektriciteitsmarkt.

Tijdens een internationaal onderzoekssymposium in Den Haag op 26 september 2003, georganiseerd door het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN), de Algemene Energie Raad (AER) en het Centraal Planbureau (CPB), probeerden circa negentig experts de gevolgen van liberalisering van de elektriciteitsmarkt in beeld te brengen. Doel van het symposium was het uitwisselen van ervaringen in verschillende landen binnen Europa. De recente grootschalige stroomstoringen hebben de vraag actueel gemaakt in hoeverre de stroomvoorziening door de marktwerking kan verslechteren. Naast marktwerking en voorzieningszekerheid waren innovatie en milieu ook aandachtsgebieden van het symposium. Experts op het gebied van liberalisering van de elektriciteitsmarkt, zoals onderzoeker Richard Green van de University of Hull Business School, beleidsmaker Pieter Boot van het Ministerie van Economische Zaken en professor John Bower van de Oxford University, gaven presentaties. Hieruit kwam naar voren dat, mits de markt goed is opgezet, liberalisering kan leiden tot lagere prijzen voor consumenten. Voldoende aanbieders, een dagmarkt van vraag en aanbod en regulering van netwerken zijn de voorwaarden voor een goedlopende elektriciteitsmarkt. Ervaringen met liberalisering in Scandinavië zijn voornamelijk positief, zo meldde de Zweedse elektriciteitsmarktonderzoeker Lars Bergman van de Stockholm School of Economics. De elektriciteitsproductie is toegenomen, de totale opwekkingscapaciteit en -kosten zijn afgenomen, en schokken in vraag en aanbod zijn goed opgevangen. ECN heeft onderzoek gedaan naar het effect van emissiehandel op de elektriciteitsprijs. Hier toont een grafiek het verband tussen de elektriciteitsprijs en de CO2-credit, de prijs voor de vergunning die toelaat om een ton CO2 uit te stoten. Dit alles binnen het competitieve scenario (elasticiteit -0.2) Zorgen Voor de toekomst bestaan echter een aantal zorgen. Het risico blijft bestaan dat stroomproducenten te weinig zullen investeren in reservecapaciteit, waardoor ze op termijn niet kunnen voldoen aan de stijgende stroomvraag. Ook leiden fusies van bedrijven tot toenemende macht bij producenten, waardoor prijsmanipulatie sneller en vaker kan voorkomen. Hierdoor is op dit moment nog geen sprake van een Europese elektriciteitsmarkt met de beoogde concurrentie en de lagere stroomprijzen. De uitdaging is om de nationale markten te integreren, maar het is de vraag of dit het komend decennium mogelijk is. Van de bezoekers aan het symposium denkt 95 procent dat een geïntegreerde Europese elektriciteitsmarkt op z’n vroegst rond 2010 zal bestaan. De helft van deze groep experts verwacht echter dat het nooit zover zal komen, omdat daarvoor teveel obstakels bestaan, zoals grote verschillen in nationale belangen. De voorzieningszekerheid zien velen als een grote opgave bij de liberalisering van de elektriciteitsmarkt. Een tekortschietende productiecapaciteit zal tot stroomuitval leiden. Voor dit maatschappelijk ingrijpende probleem brachten de experts mogelijke oplossingen naar voren. Spanje denkt (en Engeland dat tot voor kort) dit probleem op te lossen door producenten een vergoeding te geven voor hun opgestelde capaciteit. Dit blijkt echter weinig efficiënt omdat dit teveel overcapaciteit in de hand werkt. Een andere oplossing vormt de introductie van capaciteitsmarkten, waarbij leveranciers worden verplicht om extra elektriciteit in te kopen bij producenten. Dit systeem wordt al toegepast in het noordoosten van de VS en werkt daar met redelijk succes. Wegens ongewenste bijeffecten kijkt men ook naar alternatieven, zoals een systeem waarin stroomgebruikers zich abonneren op een bepaalde capaciteit. Hier is echter nog geen ervaring mee opgedaan. Emissiehandel Wat voor gevolgen liberalisering van de elektriciteitsmarkt zal hebben op het milieu is nog niet duidelijk. Wel heeft ECN in dit kader onlangs een onderzoek uitgevoerd naar het effect van emissiehandel binnen Eu-ropa, dat vanaf 2005 kan worden ingevoerd. Hieruit blijkt emissiehandel een efficiënt instrument om de CO2-uitstoot van de elektriciteitssector omlaag te brengen. Dit resultaat werd op het symposium gepresenteerd door ECN-onderzoeker Adrian Wals. Hij liet zien dat beprijzen van emissies ertoe kan leiden dat de import door Nederland van kolenstroom uit Duitsland afneemt. Dit effect werd bevestigd door Pieter Boot van EZ: “Emissiehandel zal de milieukosten van elektriciteitsproductie verdelen over de Europese lidstaten. Deze maatregel is marktconform en uiteinde-lijk ingrijpender dan de op zichzelf staande beleidsmaatregelen van afzonderlijke landen om de uitstoot te verminderen. Hierdoor kunnen overheden zich richten op het beleid voor onderzoek en ontwikkeling van schone technologieën voor de overgang naar een duurzame energievoorziening.” Meer informatie: Alle papers en presentaties van het symposium zijn als pdf te downloaden vanaf http://www.electricitymarkets.info/symp03/index.html Contact: Martin Scheepers ECN Beleidsstudies 0224 – 56 4436 scheepers@ecn.nl